Health Coaching: van inzicht en eigenaarschap naar duurzame verandering
Veel mensen denken bij coaching aan iemand die vertelt wat je moet doen.
Een schema.
Een plan.
Een lijst met regels.
Maar Health Coaching werkt anders.
Binnen Outstanding Health & Care zien we coaching als een proces waarin coach en cliënt samenwerken om doelen, motivatie, gedrag en mogelijke obstakels beter te begrijpen.
De coach kan kennis delen, vragen stellen, structuur helpen aanbrengen en ondersteunen bij het formuleren van acties.
Maar de cliënt blijft betrokken bij de keuzes die worden gemaakt.
Dat uitgangspunt sluit aan bij wetenschappelijke beschrijvingen van health & wellness coaching, waarin cliëntgerichte doelen, zelfonderzoek, actieve participatie en verantwoordelijkheid voor gedrag belangrijke onderdelen zijn.
Coaching draait daarom niet alleen om:
“Wat moet ik doen?”
Maar ook om:
“Wat wil ik veranderen, waarom is dat belangrijk voor mij en hoe kan ik dat praktisch vormgeven?”
Wat een Health Coach wél doet
Een Health Coach werkt niet uitsluitend vanuit instructie.
Binnen coaching staat samenwerking centraal.
Een Health Coach kan bijvoorbeeld:
• actief luisteren;
• helpen verduidelijken wat iemand wil bereiken;
• vragen stellen die tot reflectie uitnodigen;
• motivatie en persoonlijke waarden onderzoeken;
• helpen obstakels zichtbaar te maken;
• ondersteunen bij het formuleren van doelen;
• samen mogelijke acties verkennen;
• voortgang evalueren;
• helpen leren van wat wel en niet werkt.
Een systematische review naar health & wellness coaching laat zien dat coaching in de wetenschappelijke literatuur meestal gedeeltelijk of volledig cliëntgericht wordt vormgegeven.
Veel coachinginterventies werken met door de cliënt bepaalde doelen, zelfonderzoek, actieve leerprocessen en verantwoordelijkheid voor het eigen gedrag.
Dat betekent niet dat een coach nooit informatie of advies mag geven.
Educatie kan onderdeel zijn van coaching.
Het verschil zit vooral in de manier waarop die informatie wordt gebruikt.
Niet alleen:
“Dit is wat je moet doen.”
Maar:
“Hoe past deze informatie bij jouw doel, omstandigheden en mogelijkheden?”
Wat een Health Coach níet doet
Een Health Coach hoeft niet voor iedere cliënt dezelfde oplossing te kiezen.
Coaching betekent daarom niet automatisch:
• standaardoplossingen voorschrijven;
• doelen opleggen;
• bepalen wat iemand persoonlijk belangrijk moet vinden;
• ieder probleem vanuit training of leefstijl proberen op te lossen;
• medische of psychologische diagnoses stellen.
Ook de gedachte dat een cliënt ‘gerepareerd’ moet worden past niet goed bij een coachende benadering.
De persoon tegenover de coach beschikt al over ervaringen, vaardigheden, voorkeuren en kennis van het eigen leven.
De rol van de coach is onder andere om te helpen die informatie bruikbaar te maken voor verandering.
Waarom eigenaarschap belangrijk is
Gedragsverandering wordt vaak voorgesteld als een kwestie van discipline.
Maar gedrag is complexer.
Motivatie, omgeving, vaardigheden, gewoonten, beschikbare tijd, sociale omstandigheden en ervaren competentie kunnen allemaal een rol spelen.
Onderzoek vanuit de Self-Determination Theory laat zien dat meer autonome vormen van motivatie relevant kunnen zijn voor gezondheidsgedrag.
Een meta-analyse van gerandomiseerde onderzoeken vond kleine positieve effecten van interventies gebaseerd op deze theorie op verschillende gezondheidsgedragingen.
Dat betekent niet dat eigenaarschap duurzame verandering garandeert.
Wel ondersteunt het de gedachte dat iemand actief betrekken bij doelen en keuzes zinvoller kan zijn dan uitsluitend van buitenaf regels opleggen.
Daarom zoeken we binnen Health Coaching naar een aanpak waarin de cliënt zoveel mogelijk begrijpt:
waarom een verandering relevant is;
wat haalbaar is;
en welke stap daadwerkelijk bij het eigen leven past.
De kern: jouw ‘waarom’
Veel doelen beginnen met een uitkomst.
“Ik wil afvallen.”
“Ik wil sterker worden.”
“Ik wil meer bewegen.”
“Ik wil meer energie ervaren.”
Dat kan een goed begin zijn.
Maar achter hetzelfde doel kunnen totaal verschillende redenen zitten.
Iemand wil bijvoorbeeld afvallen omdat hij gemakkelijker wil bewegen.
Een ander wil zich comfortabeler voelen in kleding.
Een derde wil gezondheidsrisico’s bespreken die door een arts zijn vastgesteld.
Daarom kan een Health Coach verder vragen:
Waarom is dit belangrijk voor jou?
Wat zou er anders zijn wanneer je dit doel bereikt?
Wat wil je daardoor kunnen doen?
Welke waarde ligt achter dit doel?
Het onderzoeken van die motivatie kan helpen om een doel persoonlijker en betekenisvoller te maken.
Maar er bestaat geen universele regel dat iedereen eerst één diepgaand ‘waarom’ moet vinden voordat verandering mogelijk is.
Motivatie kan zich ook gedurende het proces ontwikkelen.
Intrinsieke motivatie is belangrijk, maar niet het hele verhaal
Intrinsieke motivatie wordt vaak gepresenteerd als de enige goede vorm van motivatie.
Dat is te eenvoudig.
Mensen veranderen hun gedrag om verschillende redenen.
Sommige mensen bewegen omdat ze het leuk vinden.
Anderen omdat ze hun gezondheid belangrijk vinden.
Weer anderen beginnen omdat een arts iets heeft geadviseerd of omdat hun omgeving hen stimuleert.
Motivatie kan bovendien veranderen.
Het Voedingscentrum beschrijft bij gedragsverandering eveneens het belang van motivatie en het aansluiten bij de fase waarin iemand zich bevindt.
Alleen weten wat theoretisch gezond is, betekent namelijk niet automatisch dat iemand zijn gedrag verandert.
Daarom kijken we binnen coaching niet alleen naar:
“Ben je gemotiveerd?”
Maar ook naar:
“Wat maakt dit gedrag makkelijker of moeilijker om daadwerkelijk uit te voeren?”
Van grote doelen naar concrete stappen
Grote doelen kunnen richting geven.
Maar ze zijn niet altijd direct uitvoerbaar.
“Ik wil gezonder leven” beschrijft bijvoorbeeld nog niet wat iemand morgen daadwerkelijk gaat doen.
Daarom kan het helpen om een groot doel te vertalen naar concreet gedrag.
Binnen Outstanding Health & Care gebruiken we waar passend het SMART-principe:
• specifiek;
• meetbaar;
• acceptabel;
• realistisch;
• tijdgebonden.
Bijvoorbeeld:
“Ik wil meer bewegen.”
kan worden:
“De komende zes weken wandel ik op maandag, woensdag en vrijdag na het avondeten minimaal 30 minuten.”
Dat maakt het gedrag duidelijker en beter te evalueren.
SMART is een hulpmiddel, geen wet
SMART-doelen kunnen structuur geven.
Maar niet ieder doel hoeft altijd exact volgens één model te worden geformuleerd.
Onderzoek naar goal setting laat zien dat het stellen van doelen gemiddeld een positief effect op gedrag kan hebben.
Maar de effectiviteit hangt af van onder andere:
• het type gedrag;
• de persoon;
• de moeilijkheid van het doel;
• feedback;
• monitoring;
• sociale context;
• de manier waarop het doel wordt gekozen.
Nieuwere gedragswetenschappelijke literatuur onderzoekt bovendien ook andere vormen van doelstelling, waaronder meer open en exploratieve doelen.
Daarom gebruiken we SMART niet als rigide regel.
Het is een praktisch hulpmiddel wanneer meer specificiteit helpt om van intentie naar actie te komen.
Kleine stappen kunnen helpen, maar zijn niet altijd verplicht
Gedragsverandering wordt vaak samengevat als:
“Begin altijd klein.”
Dat kan praktisch zijn, maar ook dat is geen universele wet.
Voor sommige mensen werkt een kleine eerste verandering goed omdat deze gemakkelijk uitvoerbaar is.
Voor anderen past juist een grotere en duidelijk afgebakende verandering.
Een kleine stap kan bijvoorbeeld zijn:
• twee vaste wandelmomenten toevoegen;
• één extra trainingsmoment plannen;
• lunches vooraf voorbereiden;
• op werkdagen een vaste bedtijd nastreven;
• één terugkerend obstakel aanpakken.
Het belangrijkste is niet dat een stap per definitie klein is.
Het belangrijkste is dat deze voldoende duidelijk, relevant en uitvoerbaar is voor de persoon.
Hoe coaching in de praktijk werkt
Een coachingproces bestaat niet uit één vaste gesprekstechniek.
Verschillende onderdelen kunnen elkaar afwisselen.
Een traject kan bijvoorbeeld beginnen met het onderzoeken van:
• huidige situatie;
• doelstellingen;
• motivatie;
• gedrag;
• obstakels;
• sterke kanten;
• beschikbare ondersteuning.
Daarna kunnen doelen en acties concreter worden gemaakt.
Tijdens vervolggesprekken kan worden geëvalueerd:
Wat is uitgevoerd?
Wat werkte?
Wat werkte niet?
Wat heb je geleerd?
Wat moet worden aangepast?
Coaching is daarmee geen rechte lijn van doel naar resultaat.
Het is een proces van proberen, evalueren en bijstellen.
Communicatie speelt een belangrijke rol
Een coachingsgesprek vraagt meer dan alleen informatie geven.
Belangrijke vaardigheden kunnen zijn:
• actief luisteren;
• open vragen stellen;
• samenvatten;
• doorvragen;
• reflecteren;
• duidelijk communiceren;
• ruimte laten voor twijfel;
• samen opties verkennen.
De bedoeling is niet om ieder gesprek eindeloos vrijblijvend te houden.
Een coach mag duidelijk zijn.
Een coach mag informatie geven.
Een coach mag gedrag bespreekbaar maken.
Maar professionele coaching probeert dat te combineren met respect voor de autonomie en verantwoordelijkheid van de cliënt.
De relatie tussen coach en cliënt
Een werkbare coachrelatie vraagt vertrouwen.
De cliënt moet voldoende ruimte ervaren om eerlijk te kunnen bespreken:
wat goed gaat;
wat moeilijk gaat;
waar twijfel bestaat;
en waar gedrag niet overeenkomt met de oorspronkelijke bedoeling.
Daarom zijn onder andere belangrijk:
• respect;
• empathie;
• oprechte aandacht;
• vertrouwelijkheid;
• duidelijke verwachtingen;
• professionele grenzen.
Een coachingsrelatie betekent niet dat de coach alles zonder kritiek bevestigt.
Een coach kan juist confronterende of verdiepende vragen stellen.
Maar dat gebeurt zonder de persoon als probleem te behandelen.
Terugval betekent niet automatisch mislukking
Gedragsverandering verloopt zelden volledig lineair.
Een nieuwe gewoonte kan weken goed gaan en daarna tijdelijk verdwijnen.
Werkdruk.
Vakantie.
Ziekte.
Stress.
Een verandering binnen het gezin.
Er kunnen veel redenen zijn waardoor gedrag verandert.
Het Voedingscentrum beschrijft terugval eveneens als iets dat binnen gedragsverandering kan voorkomen en niet automatisch als falen hoeft te worden gezien.
Binnen coaching wordt daarom niet alleen gevraagd:
“Heb je je doel gehaald?”
Maar ook:
“Wat leren we van wat er gebeurde?”
Dat maakt evaluatie onderdeel van verandering.
Grenzen en professionaliteit
Een professionele coach kent de grenzen van de eigen deskundigheid.
Dat betekent ook herkennen wanneer een vraag niet meer binnen coaching, training of algemene leefstijlbegeleiding valt.
Bijvoorbeeld wanneer specialistische beoordeling nodig is op het gebied van:
• medische klachten;
• psychische problematiek;
• eetproblematiek;
• diagnostiek;
• medische voedingstherapie;
• letsel of revalidatie buiten de eigen professionele competentie.
Afhankelijk van de vraag kan verwijzing naar of samenwerking met bijvoorbeeld een:
• arts;
• fysiotherapeut;
• diëtist;
• psycholoog;
• andere bevoegde zorgprofessional;
passend zijn.
Doorverwijzen is geen tekortkoming van coaching.
Het is onderdeel van professioneel en veilig handelen.
Coaching binnen Outstanding Health & Care
Binnen Outstanding Health & Care kan Health Coaching worden gecombineerd met andere onderdelen van begeleiding.
Denk aan:
• Personal Training;
• dagelijkse beweging;
• algemene voedingsgewoonten;
• herstel;
• slaap;
• stress en gedrag;
• fysieke belastbaarheid.
Welke onderdelen relevant zijn hangt af van de hulpvraag en professionele scope.
De cliënt staat daarbij centraal.
Dat betekent niet dat iedere wens automatisch wordt bevestigd.
Wel wordt de begeleiding afgestemd op:
• persoonlijke doelstellingen;
• uitgangssituatie;
• mogelijkheden;
• belemmeringen;
• dagelijkse context;
• voortgang.
Geen standaardprotocol voor iedereen.
Maar een aanpak die probeert kennis, coaching en praktische uitvoering met elkaar te verbinden.
Health Coaching is niet hetzelfde als therapie
Health Coaching en psychologische behandeling kunnen op sommige punten vergelijkbare gesprekstechnieken gebruiken.
Dat maakt ze niet hetzelfde.
Een Health Coach begeleidt bijvoorbeeld bij:
• doelen;
• motivatie;
• leefstijlgedrag;
• gewoonten;
• zelfmanagement;
• praktische verandering.
Diagnostiek en behandeling van psychische stoornissen behoren niet automatisch tot de professionele scope van een Health Coach.
Hetzelfde geldt voor medische diagnostiek en gespecialiseerde dieetbehandeling.
Die grens moet voor de cliënt duidelijk blijven.
Kan coaching duurzame verandering garanderen?
Nee.
Geen professionele coach kan garanderen dat gedrag blijvend verandert.
Gedragsverandering wordt door te veel factoren beïnvloed.
Wetenschappelijk onderzoek naar health coaching laat positieve resultaten zien binnen verschillende populaties en uitkomsten, maar de literatuur is heterogeen.
Interventies verschillen in:
• duur;
• doelgroep;
• gebruikte methoden;
• opleiding van coaches;
• doelen;
• uitkomstmaten.
Daarom gebruiken we niet de claim:
“Health Coaching zorgt voor blijvende verandering.”
Een nauwkeurigere formulering is:
“Health Coaching kan mensen ondersteunen bij het ontwikkelen en volhouden van gedrag dat aansluit bij hun persoonlijke gezondheids- en leefstijldoelen.”
Conclusie
Coaching is geen lijst met regels.
Maar coaching is ook niet alleen luisteren zonder richting.
Een Health Coach kan helpen om doelen te verduidelijken, motivatie te onderzoeken, obstakels zichtbaar te maken, acties te formuleren en voortgang te evalueren.
Daarbij blijft de cliënt actief betrokken bij het proces.
Eigenaarschap, motivatie en concrete doelen kunnen bijdragen aan gedragsverandering, maar geen enkele methode garandeert succes.
SMART-doelen kunnen praktisch zijn.
Actief luisteren kan helpen.
Een sterke coachrelatie kan belangrijk zijn.
Maar uiteindelijk moet een aanpak passen bij de persoon, het gedrag en de context.
De belangrijkste vraag is daarom niet:
“Wat zegt mijn coach dat ik moet doen?”
Maar:
“Wat wil ik veranderen, waarom is dat voor mij relevant en welke stap kan ik daadwerkelijk uitvoeren?”
Professionele onderbouwing
De Health Coaching binnen Outstanding Health & Care wordt vormgegeven vanuit professionele praktijkkennis, gedragswetenschappelijke principes en beschikbare wetenschappelijke literatuur over coaching, motivatie, doelstelling en gedragsverandering.
Mario Linger is EREPS-geregistreerd Fitness Instructor en Personal Trainer.
EREPS is een professionele registratie binnen de Europese fitness- en beweegsector.
Die registratie moet niet worden verward met een afzonderlijke medische of psychologische kwalificatie en betekent niet dat iedere Health Coaching-methodiek formeel door EREPS of EuropeActive wordt vastgesteld of goedgekeurd.
Binnen Outstanding Health & Care worden training, coaching en leefstijlbegeleiding daarom altijd uitgevoerd binnen de eigen professionele competenties en grenzen.
Waar een hulpvraag buiten die scope valt, wordt verwezen naar een daarvoor bevoegde professional.
Verder verdiepen
Wil je meer weten over het vertalen van een gezondheidswens naar concreet gedrag?
Lees dan:
Wat als je morgen wakker wordt in perfecte gezondheid?
Wil je begrijpen hoe verschillende factoren samenhangen met gezondheid?
Lees dan:
De biologie van gezondheid: hoe jouw lichaam zich voortdurend aanpast.
Wil je meer weten over hoe gezondheid, fitheid en uiterlijk van elkaar verschillen?
Lees dan:
Gezond, fit of alleen fit ogend.
Wil je weten hoe Health Coaching binnen Outstanding Health & Care praktisch wordt ingezet?
Bekijk dan onze Health Coaching en Werkwijze.
Wil je meer weten over de professionele achtergrond achter Outstanding Health & Care?
Bekijk dan:
Over de auteur
Auteur: Mario Linger
Mario Linger is founder van Outstanding Health & Care en EREPS-geregistreerd Fitness Instructor en Personal Trainer.
Er wordt geschreven vanuit de professionele praktijk over training, fysiologie, gezondheid, belastbaarheid, herstel en duurzame fysieke performance.
De Kennisbank heeft een educatief karakter. Outstanding Health & Care stelt vanuit deze artikelen geen medische of psychologische diagnoses en vervangt geen arts, psycholoog, diëtist, fysiotherapeut of andere bevoegde zorgprofessional.
Bronnen
Voedingscentrum. Handvatten voor gedragsverandering.
Disclaimer
Dit artikel is bedoeld voor educatieve doeleinden en bevat algemene informatie over Health Coaching, motivatie, doelen en gedragsverandering.
Gedragsverandering verschilt per persoon en wordt beïnvloed door onder andere gezondheid, motivatie, omgeving, sociale omstandigheden, vaardigheden en persoonlijke belastbaarheid.
Health Coaching biedt geen garantie op gezondheidsverbetering of blijvende gedragsverandering en is geen vervanging voor medische, psychologische of diëtistische diagnostiek of behandeling.
Outstanding Health & Care werkt binnen de professionele scope van training, beweging, fysieke belastbaarheid, coaching en algemene leefstijlbegeleiding.
Bij medische klachten, psychische problematiek, eetproblematiek of andere vragen die specialistische diagnostiek of behandeling vereisen, kan beoordeling door een daarvoor bevoegde zorgprofessional noodzakelijk zijn.
Reactie plaatsen
Reacties